پنجره ها

معماری خانه های قدیمی کرکوند + تصاویر

( در یک نگاه )

معماری خانه های قدیمی کرکوند + تصاویر

خانه های خشت و گلی زیبا در کرکوند قدیم با بافت روستایی با استفاده از عنصر تغییر فصول و میزان گرمای خورشید در چهار جهت ساخته می شد. مانند خانه اربابی فعلی. از حدود ۷۰ سال پیش به بعد با توجه به اقلیم منطقه خانه ها عموما در جهت شمال – جنوب برای استفاده در فصول گرم و سرد ساخته شد.

معماری خانه های قدیمی نشان از درک و اندیشه و ذوق گذشتگان این دیار است. هر چند امروزه به خاطر گسترش شهر سازی اثر چندانی از این بناها نمانده ولی خاطرات آن خانه های مهر همچنان در اذهان مردم شهر باقی ست. شاید تنها سند از گذشته مردم شهر که همچنان نماد معماری قدیم خانه های شهر بوده ، خانه فرهنگ (خانه اربابی قدیم) باشد.

از جمله خصوصیات خانه های قدیمی در استان اصفهان و البته کرکوند مساحت زیاد آن است. سبک معماری آنها نیز به این صورت است که از دو قسمت اندرونی و بیرونی بوده است.

سکوی خانه قدیمی

این خانه ها از این قسمت ها تشکیل می شد:

سکو:

محلی در دو سوی در ورودی ، برای استراحت در هنگام انتظار، برای ورود یا گفت و گو با همسایه ها

سر در ورودی:‌

هلال تزئینی روی در و تنها قسمت خارج از خانه که اغلب کاشی کاری دارد یا به صورت گچ بری ساده و معمولاً طوری ساخته می شد که در زمستانها مانع از ریزش برف و باران بود و در تابستانها نیز مانعی برای تابش مستقیم آفتاب به شمار می رفت. در بالای سردر آیاتی از قرآن کریم یا عبارات مذهبی نوشته می شد تا هنگام ورود و خروج از زیر آیات قرآنی یا روایات و عبارات دینی عبور کنند.

درب ورودی

در بیشتر خانه های سنتی ، درهای ورودی دو لنگه و چوبی هستند و هر لنگه کوبه ای نیز دارد . زن ها حلقه ای که صدای زیری داشت ، به صدا در می آوردند و مردها کوبه ی چکشی شکل را که صدای بمی داشت .

هشتی:

بلافاصله پس از ورودی به فضای هشتی می رسیم. اغلب به شکل هشت ضلعی یا نیمه هشت ضلعی و یا بیشتر مواقع چهار گوش است. هشتی دارای سقفی کوتاه و یک منفذ کوچک نور در سقف گنبدی شکل آن است و عموماً سکوهائی برای نشستن در آن طراحی شده است. هشتی برای انشعاب قسمت های مختلف خانه و گاه برای دسترسی به چند خانه ساخته می شد. در خانه های بزرگ ، اندرونی و اقامتگاه های خدمتکاران نیز به هشتی راه داشتند و اغلب برای جدا سازی آقایان و خانم ها دو قسمتی ساخته می شد.

دالان (راهرو):

د الان راهروی باریکی بود که با پیچ و خم وارد شونده را از هشتی به حیاط خانه هدایت می کرد. پیچ و خم دالان بری رعایت حریم خصوصی خانه بود تا عابر نتواند سریعاً فعالیت های جاری در حیاط را متوجه شود.

 

حیاط:

حیاط در خانه های قدیمی مرکز و قلب ساختمان بود. ، حیاط مرکزی همراه با ایوان در هر سمت ، ویژگی بود که از گذشته های دور در معماری ایرانی حضور داشت ؛ البته این امکان وجود داشت که حیاط از نظر هندسی مرکز خانه نباشد اما از نظر زندگی و انجام فعالیت ها و ایجاد ارتباط بین قسمت های مختلف خانه، تعبیه دید و سایر مسائل مرکز خانه محسوب می شد. حیاط محلی برای برگزاری مراسم مختلف نظیر مراسم مذهبی ، عروسی و تجمع اقوام بود. معمولاً چهار گوش بود. ابعاد حیات را تعداد و عملکرد فضاهای اطراف آن تعیین می کنند. هر حیاط معمولاً یک حوض و چند باغچه دارد که بسته به شرایط مختلف محلی نظیر آب و هوا و عوامل فرهنگی اشکال متفاوتی می یابد. سازمان دهی فضاهای محصور حیاط به گونه ای بود که با تغییرات فصلی و کارکردهای مختلف اتاق های مجاور متناسب باشد.

حوض و باغچه:

در حیاط سازی خانه های قدیمی حوض و باغچه معتبرترین عناصر حیاط سازی به شمار می رفت.

تالار:

این عنصر عموماً فضائی بود با تزئینات بسیار زیبا و پرکار که در کنار اتاق های ساده زندگی در خانه های سنتی کاملاً مشهود بود. تالار با گچبری، آئینه کاری، نقاشی روی گچ، مقرنس و با نقاشی روی چوب تزئین می شدند. تالار برای پذیرایی از مهمانان محترم و مخصوص مورد استفاده قرار می گرفت.

خانه فرهنگ(خانه اربابی) شهر کرکوندنشیمن:

نشیمن،‌ اتاق هائی بود که از تالار اهمیت کمتری داشتند و از اتاق های ساده مهمتر بودند نشیمن، محل تجمع افراد خانواده ومهمانهای بسیار نزدیک به حساب می آمد این عناصر از نظر تزئینات بسیار ساده بودند.

آشپزخانه:

معمولاً مربع یا مستطیل است . نزدیک آب انبار و چاه آب قرار دارد. در درون آشپزخانه ، محلی برای پخت و پز ، ذخیره ی چوب و تنور پخت نان و در درون دیوار آن تاقچه ای برای قرار دادن ابزار آشپزی و غذا تعبیه شده است

آبریزگاه (توالت) و حمام:

در سطح پایین تری قرار می گرفتند: نخست به دلیل سهولت در استفاده از آب و زهکشی آن ؛ دوم گرمای آن. حمام به دو بخش تقسیم می شد: یکی برای تعویض لباس (سر بینه) و دیگری برای شست وشو (گرم خانه)

خانه فرهنگ(خانه اربابی) شهر کرکوند

درب کوب های خانه های قدیمی

مردم قدیم ، مردمی متعصب بودند، بویژه تعصب ناموسی و غیرت وصف ناپذیری در آنان نهفته بود و از طرفی هم چون عرصه و عیان منازل وسعت زیادی داشت و فاصله در حیاط تا درون خانه های نشیمن زیاد بود، می طلبید تا وسیله یا آلتی بروی درها نصب شود که صدا به اندرون خانه برسد.
این تعصب ها و وسعت منازل ایجاب می کرد تا تمهیداتی را جهت حفظ حریم نوامیس و همچنین اخبار کردن اهالی خانه انجام پذیرد.
یکی از آن تمهیدات نصب کوبه هایی بود که بر روی درهای ورودی حیاط منازل نصب می شد تا بوسیله آنها افراد مراجعه کننده، اهل منزل را خبر کنند که چه کسی پشت درب منزل قرار دارد و مشخص شود که مراجعه کننده زن است یا مرد؟ بر روی این درها دو نوع کوبه قرار داده بودند، کوبه ی گرد و مدور و میان تهی که نشان از مادگی(مونث) بود که صدای زیر و نازکی هم داشت، کوبه ی ویژه زنان بود! و کوبه ی میله ایی شکل که نشان از جنس نر(مذکر) بود که صدای بم و خشنی هم داشت، کوبه ویژه مردان بود!

همانگونه که توضیح داده شد به دلیل متفاوت بودن نوع کوبه، صدای آنها نیز متفاوت بود و زنان، کوبه مختص خود را بصدا در آورده و مردان کوبه خود را ، قضیه هنوز خاتمه نیافته اینجا یک سوال پیش می آید. اگر مردی به منزل غریبه ای مراجعه می کردو کوبه مردانه را هم به صدا درمی آورد و اگر مردی در منزل نبود که جواب آن آقا را بدهد، تکلیف چه بود؟

در اینگونه مواقع زن به پشت در آمده و انگشت نشانه اش را درون دهان خود گذاشته و گونه را از داخل برجسته می کرد و جواب آن آقا را می داد.صدای خاصی ادا می شد که نشان دهنده صدای واقعی زن نبود و تقریبا چیزی نزدیک به صدای مردانه بود تا صدای واقعی زن منزل را مرد غریبه نشنود.

کوبه درب

جهت خانه ها چگونه بوده است؟

جهت خانه تابع زاویه ی نور خورشید و قبله است . هر وجه خانه برای فصل خاصی از سال مناسب بود و عناصری مانند تالار ، بادگیر، پنج در ، سه دری و ارسی در شمار راه حل ها بودند. در اکثر قریب به اتفاق خانه های سنتی، محور اصلی بنا، محور شمالی جنوبی بودند و بهترین موقعیت را برای گرفتن نور خورشید داشتند تا در روزهای گرم تابستان از سایه و در زمستان از گرمای خورشید برخوردار باشد ؛ فضاهای اصلی زندگی نیز در دو سمت شمالی و جنوب ساخته می شدند و فضاهائی که اهمیت کمتری داشتند،‌ به خصوص فضاهای خدماتی در دو سمت شرق و غرب ساخته می شدند.

( زمزار )

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.